Vertragen en Verbinden: Mensgerichte Zorg bij Probleemgedrag

Je luistert naar een podcast van Centrum voor Consultatie en Expertise.

“Verstandig doormodderen is het soms ook. Dus dat je met elkaar ook bespreekt en uitspreekt, en zegt van ja, we weten niet wat het goede is om te doen, maar we gaan één voor één dingen uitproberen die ons het beste lijken op dat moment.”

Wat vraagt probleemgedrag van jou als zorgprofessional in je dagelijkse praktijk? Hoe doe je dat goed met je team, waar loop je tegenaan en wat betekent probleemgedrag eigenlijk. In deze CCE podcast ga ik, Esmaralda van ’t Net, met professionals in gesprek over dit en meer. Voor experts, door experts. Welkom bij ExpertTales.

Welkom bij ExpertTales, de podcast die diep duikt in de wereld van probleemgedrag in de zorg. Ik zit hier voor de eerste aflevering met Amy van Doornmaal en Henriëtte Ettema. Want jullie hebben een boek geschreven samen met 4 redacteuren, en dat ligt hier voor me. Het ziet er echt prachtig uit. Het heet ‘Gedragen’, en het gaat over mensgerichte zorg bij probleemgedrag bij mensen met dementie. In het boek komen 16 professionals aan het woord over hoe zij aankijken tegen dit thema, en delen zij kennis en passie. Daar gaan we met elkaar over in gesprek, maar voordat we dat doen, kun je eerst iets over jezelf vertellen?

Amy:

Ik ben Amy van Doornmaal en ik ben GZ psycholoog. Ik werk in de ouderenzorg bij Surplus als psycholoog en als leidinggevende, en daarnaast ben ik voorzitter van de sectie ouderenpsychologie van het NIP. Dat is onze beroepsvereniging, Nederlands Instituut van Psychologen.

Host: 

En wat is jouw connectie met het onderwerp? Wat heb jij met ouderenzorg?

Amy: 

Ik werk al best een tijdje in de ouderenzorg. En daar werken we veel met mensen met dementie, ook wel met andere ziektebeelden natuurlijk. En heel veel tijd zijn we bezig met gedrag van mensen, dus dat is voor mijn gevoel een heel groot gedeelte van mijn werk, en we worstelen er allemaal mee. We hebben altijd casussen waarvan we denken, hoe gaan we hier nou weer een goede wending aan geven? Of wat moeten we er nog mee, of hoe kun je je team goed ondersteunen. Dus dat is ook wel een heel groot gedeelte van ons werk.

Host:

En met dit boek heb je daar iets in willen geven aan je andere vakgenoten en aan jezelf? 

Amy:

Ja, dat hoop ik, ja.

Host:

Daar gaan we zo verder over praten. Ik ga eerst even naar Henriëtte Ettema. Henriëtte, jij bent mijn collega bij CCE.

Henriëtte:

Dat klopt ja.

Host:

Welkom.

Henriëtte:

Dank je wel. Henriëtte Ettema, ik werk als programmaleider voor CCE, Programmaleider VVT, Verpleging, Verzorging en Thuiszorg, en vanuit die rol, dat is een landelijke functie, probeer ik met, ja, bijvoorbeeld met ketenpartners thema's op te pakken, waaronder probleemgedrag en dementie, waar het boekje over gaat, ja, op te pakken om zo te kijken van, kunnen we daar stappen in maken om het verder te brengen, professionals goed toe te rusten met de kennis en expertise die we allemaal hebben. We hebben het boekje met drie partijen gemaakt met het NIP, sectie ouderenpsychologen, met de PGD, en met CCE als laatste. En ja, ik denk dat we allemaal staan voor goede zorg rondom mensen met dementie. En, nou ja, dat is meteen al een beetje de link naar het thema. Daarnaast ben ik coördinator, en als coördinator begeleid ik consultatietrajecten, vooral procesmatig, dus ik pak de aanvraag op, kijk wat er nodig is, zorg dat er een consulententeam klaarstaat, en samen met de aanvragende organisatie proberen we zo goed mogelijk te puzzelen en te kijken of we, ja, beweging kunnen krijgen in de vastgelopen situatie.

Host:

En jullie hebben dit met elkaar gemaakt, dit boek. En kan je, het heet Gedragen, daar gaan we zo ook nog even verder over. Maar hoe is dit tot stand gekomen? Jij zei net al even, Amy, van ja, we worstelen allemaal af en toe, kunnen jullie ons meenemen waarom dit boekje er moest komen?

Amy:

Nou, er is natuurlijk een richtlijn ‘Probleemgedrag bij mensen met dementie’. Die heeft het NIP samen met Verenso gemaakt een aantal jaar geleden. En toch is het soms nog lastig om met die richtlijn in de hand aan de slag te gaan, in allerlei situaties, en hadden we ook het gevoel van: er mist nog iets, of in de praktijk hebben we nog extra handvatten nodig om hier op een goede manier mee om te gaan. En je kan daar vanuit zoveel verschillende perspectieven naar kijken, dat dat ook niet allemaal in de richtlijn staat. Dus we hadden eigenlijk met elkaar een beetje het gevoel van: we willen hier nog een slag in maken, en we willen nog wat toevoegen. En omdat we al met elkaar hebben uitgesproken een tijdje geleden: we willen samenwerken en we willen gaan kijken hoe we ons kunnen inzetten gezamenlijk, om het vak ook verder te brengen, vonden we dit een heel mooi onderwerp om eens beet te pakken, en met elkaar ermee aan de slag te gaan.

Host: 

Dit is een podcast door professionals voor professionals. Jij zegt al van, ja, om het vak verder te brengen. Wat wil je aan de, voor de zorgprofessional meegeven die worstelt wellicht met gelijksoortige situaties?

Amy: 

Nou, ik denk wat we vooral willen overbrengen met het boek, is dat je echt vanuit heel veel verschillende perspectieven naar gedrag kan kijken, en dat dat je ook kan helpen om ermee aan de slag te gaan. Dus dat het soms heel erg helpt om een beetje uit te zoomen, om juist eens te kijken: wat speelt er bijvoorbeeld in de organisatie, of om je juist eens in te leven in de mantelzorger van iemand. We hebben geprobeerd om al die verschillende perspectieven een beetje te bundelen. Maar het gaat ook wel over: kan je het soms voor zijn, bijvoorbeeld. Gaan we wachten tot het gedrag een probleem wordt, of kan je eerder ook al wat gaan doen met elkaar. Dus al die verschillende perspectieven hebben we geprobeerd samen te brengen. En ja, ik heb hem er al een paar keer bij gepakt, en even gebladerd en gekeken van: wat was er ook alweer opgeschreven over dat onderwerp in het boekje. Dus ik hoop dat collega's dat ook gaan doen.

Henriëtte:

Ja, als een soort handvat, een naslagwerk van, hé, wat zegt die, en wat heb ik daar aan. 

Amy: 

Ja.

Host:

En jullie hebben 16 verschillende perspectieven een podium gegeven in het boek, Henriëtte? Bijvoorbeeld een arts over psychofarmaca, een muziektherapeut, natuurlijk verschillende psychologen waarvoor dit boek gemaakt is, maar ook een bestuurder. En Amy zegt al, die verschillende perspectieven, dat is helpend, en waar is het helpend in? Waar willen jullie mensen in, ja, toch soort van ondersteunen of steunend in zijn?

Henriëtte:

Nou, ik denk wat we ook vooral met dit boek, ja, wat willen versterken is, is datgene wat ook in de richtlijn staat. Op het moment dat er sprake is van probleemgedrag, dan is de behoefte aan een snelle oplossing of de quick fix, zoals dat ook wel genoemd wordt, die is dan groot. En dat is ook niet voor niks, want zorgmedewerkers staat het water soms echt aan de lippen, of zitten met de handen in het haar van, ja, wat kunnen we doen aan deze situatie. Het is voor de cliënt heel naar, voor de omgeving heel naar, en ja, in die situaties vraagt het ook wel een beetje om te durven vertragen. En met elkaar als betrokken disciplines te gaan kijken van, maar wat speelt hier allemaal. Het gaat niet alleen om de cliënt, maar het gaat ook om die hele omgeving daar omheen. Wat is van invloed op het gedrag, en kunnen we dat op een bepaalde manier beïnvloeden, waardoor het voor cliënten en omgeving makkelijker wordt.

Amy:

Ja, en daarom zijn ook die laatste twee regels, laatste twee letters van de titel een andere kleur. Omdat jij ook kan zeggen, gedrag-en de rest eromheen, de hele context.

Host: 

Ah! Ik had hem anders gelezen, wat leuk dat je dat zegt. Het is gedrag en, of gedragen.

Amy:

Ja.

Host:

En, dus jullie hebben dat ‘en’ dus ook gezien in deze context, in de context van het met elkaar, voor bij de cliënt, want daar gaat deze podcast over, over probleemgedrag, en hoe zien wij het probleemgedrag. Hoe zien jullie probleemgedrag in deze context, kan je daar een beetje kleur aan geven?

Henriëtte:

Nou, we zien gedrag in deze context, vooral als een ja, een interactie tussen de cliënt en zijn omgeving. En in dit geval, als het gaat om probleemgedrag, is dat een negatieve interactie, dus er kan een deel, heeft te maken met wie de cliënt is, wat er met hem aan de hand is. Maar het andere deel is ook datgene wat er in de omgeving speelt. Hoe wordt er op iemand gereageerd, hoe is de bejegening. Maar ook hoe, ja, ben je, wordt je in de gelegenheid gesteld om met elkaar als professionals eens goed de situatie te analyseren, en te kijken van, ja, wat speelt er allemaal mee, en kunnen we daar invloed op uitoefenen.

Host:

Ja, dat zei je net eigenlijk ook al. Dat vertragen wat je zei, van, ik heb, het vraagt moed om te vertragen. Toen ik zo jullie boek bestudeerde, toen raakte het ook, want het woord raken ga ik heel vaak gebruiken, want het boek raakt echt, dus dat ga je meemaken als je het, als je het leest. En we hopen jullie daarin mee te nemen, de luisteraars. Het woord lef raakte mij namelijk ook, wat jij in jouw hoofdstuk schreef, is dat wat je bedoelt met die moed om te vertragen? Of hoe ziet die lef eruit?

Henriëtte:

Dat heeft daarmee te maken, want op het moment dat mensen bij jou als professional komen met de vraag van: er is sprake van probleemgedrag, en in dit geval wordt vaak de psycholoog of ook de arts of verpleegkundig specialist benaderd. Nou ja, we gaan in dit boek uit van primair de psycholoog, maar je wordt benaderd en het appel van: kom met een oplossing, is gewoon heel groot. En dan vraagt het wel wat moed en lef om te zeggen: ik ga nu geen oplossing brengen. Ik ga met jou en met andere professionals eerst eens goed kijken en in kaart brengen wat er nou precies aan de hand is, om ja, om een passend antwoord te vinden op de vraag die voorligt. En ja, dat is vertragen, en dan moet je ook met elkaar verdragen dat er nog geen oplossing voor het probleem is.

Host:

Vertragen en verdragen.

Henriëtte:

Ja, dat vind ik in deze wel heel, heel passend en niet omdat wij dat nu bedacht hebben, maar we merken in de praktijk, in onze consultaties die we doen, dat dat vertragen en dus even uitzoomen en ja, je rust pakken, je tijd nemen om een goede analyse te maken, gaat je daadwerkelijk verder helpen. Ook duurzaam, en daarmee, ja, is het voor professionals ook veel fijner werken, als oplossingen wat langer standhouden.

Host:

Ja, het gebeurt natuurlijk niet voor niks dat die quick fix als eerste in je bewustzijn komt, toch, Amy? 

Amy:

Nee. Dat is ook logisch. Want de druk staat er vaak ook op, in zo een situatie en mensen voelen zich vaak machteloos, want je wil iemand helpen en dan wil je ook dat het snel helpt, wat je doet. En dat willen we allemaal. En soms is het appel op de psycholoog heel erg groot, maar die teams voelen ook de druk, en de artsen, dus dat geldt eigenlijk vooral voor iedereen die betrokken is, denk ik, dat je dat kan voelen. En dan toch vertragen, en toch met elkaar zeggen, we gaan een goede analyse maken. Ja, onze collega Maritza, die er vandaag nog niet bij is, die zegt altijd: verstandig doormodderen is het soms ook. Dus dat je met elkaar ook bespreekt en uitspreekt en zegt, van ja, we weten niet wat het goede is om te doen, maar we gaan één voor één dingen uitproberen die ons het beste lijken op dat moment. En we weten ook dat dat niet in één keer zal werken, of in één keer de oplossing zal zijn.

Host:

Ja, dat kwam ook terug in het eerste hoofdstuk van de mantelzorger. Een vrouw die spreekt over haar moeder, en die zei ook van ja, in onze taal hebben we nog steeds dat we zeggen, ja, we moeten ouders erbij of de familie erbij betrekken, en hoe dominant dat is ook in de verhoudingen, dat het veel meer gaat over wat jij nu ook zegt, het samen uitzoeken. Dus wat, het samen doormodderen, maar dan wel samen. Ik hoor jullie heel vaak het woord samen zeggen. Ik heb het op een gegeven moment, toen ik het boek las, dacht, ik, nou, het gaat echt over ‘samen’, ik ga eens tellen hoeveel keer het woord ‘samen’ gebruikt wordt. Dat is 169 keer in totaal. Dat is best vaak. Maar dat laat wel zien hoe, wat jullie eigenlijk als boodschap heel belangrijk vinden om uit te dragen, dat het samen is. Dus samen met de mantelzorger, met de familie, kun je daar iets over zeggen, Henriëtte?

Henriëtte:

Ja, nou ja goed, nu je dit zo noemt, denk ik, oh ja, het boekje is ruim 100 bladzijden dus nou, het wordt in ieder geval op elke bladzijde één keer genoemd. Samen gaat natuurlijk ook heel erg over verbinding, en ik denk dat dat een hele belangrijke basis is, onder eigenlijk alle hoofdstukken in het boek. Zonder verbinding kun je het bijna niet samen doen. Nou ja, Maritza heeft er al een heel mooi hoofdstuk over geschreven, verbindend begeleiden. Daar is de focus vooral gericht op: hoe doe je dat als psycholoog, in de goede verbinding met het team, zodat het team in staat is om cliënt en diens naaste goed te begeleiden. Maar dat geldt natuurlijk gewoon op alle fronten. Als je als interdisciplinair team met elkaar geen verbinding hebt, is het ook moeilijker om zaken als probleemgedrag aan te pakken, dus ik denk in alle lagen is die verbinding heel belangrijk. Ook een bestuurder en een manager moeten goed in verbinding zijn.

Host:

Ja, dat lees je ook in het boek. De hoofdstukken over teambegeleiding en organisatiekunde, dus in dat opzicht hebben jullie die context in al zijn facetten, die komen dus in verschillende perspectieven, maar ook verschillende domeinen binnen de context, geven jullie hier een podium.

Henriëtte: 

Ja, en je kunt ze niet los van elkaar zien, terwijl de hoofdstukken wel weer los van elkaar te lezen en te gebruiken zijn in de praktijk. 

Amy:

Je kan hem gewoon openslaan waar je denkt, daar heb ik vandaag behoefte aan, en daar schiet je op in, dus dat is, ja.

Henriëtte:

En expres zijn ook in alle hoofdstukken, casussen en voorbeelden verwerkt. Ook om gelijk de vertaalslag te maken naar de praktijk, van wat hier in dit hoofdstuk staat er aan theorie. Wat betekent dat dan in een concrete casus? Daar hebben we geprobeerd om al een klein stukje te vertalen voor de lezer.

Host: 

Om kennis levend te maken in dat opzicht voor de lezer?

Amy:

Ja, en ook om duidelijk te maken wat die theorie dan in de praktijk inhoudt, denk ik.

Host:

Nou, jullie hebben het ook op een andere manier gedaan, vind ik, heel mooi. Dat zei ik net al. Dat is door Siem zo mooi een plek te geven in het boek. Even voor de mensen thuis: op de voorkant zien we een foto van Siem. Daar is hij een jaar of 13, en die foto is genomen in 1962. En op de achterkant zien we Siem nu, als een man van midden 70, en in dezelfde pose. En als je dan door het boek heen gaat, dan zie je aan de hand van verschillende foto's Siems leven voorbij komen. Kun je daar ons eens even meenemen van wat we daarin zien en wat jullie daarin beoogd hebben, om het op die manier te doen?

Amy: 

Nou, we hebben Siem eigenlijk als leidraad gebruikt in het boek, en de boodschap daarachter is, is dat het altijd over mensen gaat. Dus je kan heel veel theorie opschrijven, en dan wordt het misschien een heel saai boek om te lezen en wordt het ook een beetje onpersoonlijk. En we hebben heel erg geprobeerd om het menselijke erin te verwerken en om je daar ook iedere keer op bijna iedere bladzijde even aan te herinneren. Dus wat we hebben gedaan is, we hebben iemand gevonden die zijn leven in de vorm van een fotoalbum met ons wil delen. En dat loopt van voor naar achter, door het boek heen, en je ziet Siem ook als je bladert, en als je verder leest, opgroeien, want iedere keer staan er foto's uit zijn fotoalbum in het boek, en dat is eigenlijk om iedere keer je even eraan te herinneren van hé, maar wat hier staat, dat gaat over mensen. En dat zijn we allemaal. Dus ben daar voorzichtig mee. Ik denk dat dat wel een beetje ook erachter zit.

Henriëtte:

Ja en er zit ook nog wel een boodschap achter en dat is een hele belangrijke, merken wij in de praktijk, dat is ken het levensverhaal van iemand, weet wie iemand is, wat hij, ja, hoe is iemand opgegroeid, waar komt iemand vandaan. Gezin en gezin van herkomst, wat heeft iemand meegemaakt in zijn leven. Hoe stond iemand in het leven. De, ja, de aard en gerichtheid, hoe is de coping. Dus wie is die mens achter de mens met dementie, waar jij op dat moment zorg voor hebt. Ja, dat levensverhaal kan je zoveel uitleg en aanknopingspunten geven, van wie iemand is, en hoe je gedrag kunt duiden.

Host:

Ja, en ook hoe je kan verstaan h, want ik moet denken aan een voorbeeld. Misschien heb jij me dat ooit verteld, of iemand anders, een collega van jou, waarin een vrouw had ooit een topfunctie gehad. En nu vertoonde ze dominant gedrag binnen de groep. Die nam gewoon elke keer de leiding over. En als je dat niet in de hele context ziet van haar levensgeschiedenis, is het vervelend. Maar zij, en eigenlijk Siem ook, dat hij schrijft van, ja, ik wil gewoon weer, er was hier een verbouwing en hij wilde gewoon even kijken, omdat hij dat in zijn professie had gedaan. Dus het meenemen van het hele levensverhaal, maar dat maakt ook dat je het gedrag nu kan verstaan, en de urgentie soms kan verstaan van gedrag, wat zich op een andere manier uit.

Amy:

Ja, het vertrekpunt is natuurlijk eigenlijk altijd het perspectief van de cliënt of van de mens zelf, waar je mee werkt. En dat heeft geen apart hoofdstuk, maar dat hebben we op die manier geprobeerd om in het boek te verwerken. En dat is iemand die al vaak een heel leven achter de rug heeft, en die mensen om zich heen heeft, en van alles al heeft meegemaakt, en misschien ook al van alles in het rugzakje heeft, en dat moet altijd het vertrekpunt zijn, denk ik.

Henriëtte:

Het boek gaat ook niet over probleemgedrag. Dat zeg ik dan als CCE, is natuurlijk een beetje gek, denk ik, voor de luisteraar, maar het gaat heel erg over de behoefte achter het gedrag. En door het levensverhaal te kennen van iemand, kom je veel meer achter iemands behoefte op dat moment . Zoals ja, jouw voorbeeld van de dominante mevrouw, ja, dat kun je betekenis geven door te weten hoe haar leven is geweest. Of Siem in ons boek was een hele bedrijvige actieve man die graag verbouwde en opbouwde. En ja, dat gedrag kwam je ook tegen in de praktijk in het verpleeghuis. Ja en als Siem niet genoeg ruimte krijgt om lekker bezig te zijn en te knutselen, ja, dan wordt hij geremd in zijn behoefte en laat die ander gedrag zien. Waarmee hij alleen maar wil zeggen, ik wil iets te doen hebben. En ja, die puzzel moet je dan met elkaar gaan leggen, op het moment dat je daarin vastloopt. 

Host:

Dat verstandig doormodderen, dat puzzelen, samen zoeken, ik hoor eigenlijk jullie continu zeggen dat dat de weg is die je met elkaar gaat.

Amy: 

Ja, en het liefst dan een beetje op een methodische manier. Dat staat ook in een richtlijn als één van de eerste hoofdstukken, waarin je echt met elkaar die methodische cyclus doorloopt en eerst met elkaar gaat kijken van, hé, welke hypothese hebben we eigenlijk over dit gedrag? Dus alles bekijkende, alle informatie die we verzameld hebben. Wat denken we nou dat dit gedrag veroorzaakt? Welke elementen uit de persoon zelf, maar ook in de context. En dan kun je veel beter met elkaar kijken welke interventies. Als we denken dat dit de oorzaak is, kunnen we dan uitproberen en inzetten om te toetsen of dat ook klopt, want als dat klopt, dan zal er een verandering zijn van het gedrag. En op die manier er naar kijken en met elkaar blijven zoeken naar: klopt dat nou? En soms verandert het ook weer gaandeweg. Want mensen veranderen, zeker mensen met dementie, dat staat niet altijd stil. Het ziektebeeld gaat soms ook achterui, contexten veranderen, dus het blijft ook soms zoeken en het lukt ook niet altijd.

Henriëtte:

Nee, en in proces is, denk ik, heel belangrijk en daarvoor hebben we het boek ook geschreven, is dat de psycholoog daar een belangrijke positie in neemt. Want dat vraagt, ja, als je met elkaar gaat zoeken, vraagt het ook regie op een proces. En dat methodische werken goed in de gaten te houden. En ja, daarom hebben we ook gedacht van, nou, als het gaat om gedrag, dan is het ook wel heel logisch in onze ogen, dat in ieder geval de psycholoog daar een belangrijke positie in heeft. En natuurlijk kunnen andere disciplines dat ook hebben, maar dat moet je wel goed met elkaar afspreken en vastleggen: hoe doen we het. Dus niet alleen: wat doen we, maar ook: hoe doen we het.

Amy:

Ja, en dat vraagt soms ook wel iets van die psycholoog. Dat is, denk ik, ook wel iets wat we over proberen te brengen. Dat het ook vraagt van de psycholoog om die rol te pakken, en om soms de regie te nemen, of om breder te kijken en ook die bredere context te betrekken, als er een lastige casus speelt. Dat vinden we soms nog best wel moeilijk, want we zijn soms een beetje bescheiden, dus dat is ook nog wel zoeken. En daar moeten mensen ook wel aan wennen, denk ik.

Henriëtte:

En in de ene organisatie gaat dat ook wat makkelijker als in de ander. Dat zien wij ook wel in onze consultatietrajecten. Als de dokter nog een hele belangrijke rol heeft in het behandelproces, zal die dat wat meer naar zich toe trekken. Maar ja, niet altijd die regie-houdende rol, omdat dat ook veel tijd vraagt. En ja, dan zie je vaak dat een vraag van de ene professional naar de andere professional wordt doorgeschoven. En dat is wat we ook met het boek proberen om te buigen van, doe dat nou niet los van elkaar, maar ga echt samen zitten om zo’n situatie in kaart te brengen en ook je beleid daarin af te spreken.

Host:

Ja, ik vond dat één van de dingen die heel duidelijk al meteen in het begin van het boek naar voren kwamen, is het appel wat jullie doen op de psychologen, in dat opzicht. Je zei het net al, Amy, die rol en positie pakken. En hoe verhoudt zich dat tot die bescheidenheid? Wat als, stel dat hier nu psychologen zitten te luisteren, die denken: hoe pak ik die rol en die positie, en doe ik het jasje van mijn bescheidenheid meer uit?

Amy: 

Nou, we zijn heel erg opgeleid, denk ik, en heel erg gewend om vooral naar de cliënt te kijken, en naar het gedrag van de cliënt, en we leren om ook daarbij het team te betrekken, dus dat stukje, dat gebeurt denk ik al op heel veel plekken. Maar nog een stapje verder uitzoomen, en nog wat breder te kijken, of echt ook op een goede manier de familie erbij te trekken. Het interdisciplinair werken, met alle disciplines die je hebt, waarbij je soms ook een beetje overlap hebt, en de ene keer de één het oppakt en de andere keer de ander. Dat is ook nog wel wennen, want het is ook best spannend om een stukje los te laten, en aan iemand anders erover te laten, of je collega te vertrouwen van, nou, die kan het denk ik ook wel. Dus daar zijn we denk ik nog heel erg zoekende in. En dat zijn andere professionals ook, en de tijd verandert ook. Dus hoe we het 10 jaar geleden deden, dat past ook niet helemaal meer op de situatie hoe die nu is. We hebben zoveel tekorten in de zorg, gewoon een tekort aan psychologen überhaupt, maar ook als je kijkt naar de zorgteams, die zien er echt anders uit dan dat ze 10 jaar geleden deden, en dat vraagt misschien ook wat anders van ons als psycholoog. Dus het is ook, we zijn ook een beetje met elkaar aan het zoeken denk ik naar, hoe doen we dat dan eigenlijk. En al helemaal als je mensen hebt die zo gevoelig daarvoor zijn, voor die context en daarop reageren, en om daar niet tegen te kunnen, dat er bijvoorbeeld iedere keer wisselende gezichten zijn, of wisselende psychologen. Die dan eigenlijk de mensen in het team soms niet goed kennen, dus dat soort omstandigheden zijn er gewoon op heel veel plekken, en daar moeten we mee dealen en dat, ja, is heel erg zoeken, denk ik.

Host:

Jij zei net ook van, je doet echt een appel op de psycholoog. Dat lees je ook heel erg goed in het boek, al meteen vanaf het begin: een appel op de rol en positie van een psycholoog in het samenwerken. Jij zei net ook van, ja, we zijn soms een beetje, dat vinden we lastig, want we zijn bescheiden. Kan je ons eens meenemen wat dat, wat je zou moeten doen als psycholoog om dat jasje van bescheidenheid uit te doen, en die rol te kunnen pakken?

Amy:

Nou, ik denk dat we vooral opgeleid zijn en geleerd hebben om heel erg naar de cliënt te kijken en naar het gedrag van de cliënt. En je leert ook hoe je daarin het team betrekt. Dat stukje dat kunnen we wel, maar eigenlijk, wat we in het boek vragen is om toch nog iets verder uit te zoomen soms, en nog net ook vanuit andere perspectieven ernaar te kijken en de omstandigheden zijn ook echt anders. Dus de tijd dat ik in de schoolbanken zat en het aan het leren was, heb ik dingen echt op een andere manier aangeleerd dan dat ik nu in de praktijk werk. Want die praktijk is veranderd. Tien jaar geleden werkte ik echt op een andere manier en kon je nog heel makkelijk bijvoorbeeld een team bij elkaar krijgen om een omgangsoverleg te houden en met elkaar te zitten om het gedrag te bespreken. En dat valt nu echt niet meer mee om iedereen bij elkaar te krijgen als het team al compleet is, want er zijn ook heel veel plekken waar teams niet meer compleet zijn, of met veel flexkrachten bijvoorbeeld gewerkt wordt. En ook de continuïteit vanuit de psycholoog is er niet altijd, dus die context is ook heel erg veranderd. En dat maakt ook dat we wel kritisch moeten gaan kijken naar: hoe vullen wij ons eigen werk in dan? En waar kan je dan het meeste van waarde zijn als het gaat over dit onderwerp.

Host:

De context is veranderd in de zin dat er veel meer beweging is, dan misschien 10 jaar geleden en dat we ook ons meer in het moment moeten aanpassen.

Henriëtte:

En de complexiteit is natuurlijk flink gestegen. Die groep mensen met dementie is enorm aan het groeien. Je ziet dat mensen langer thuis moeten blijven wonen, en dat topje van de ijsberg met heel erg complex gedrag, ja, dat wordt daardoor dus ook een grotere groep en die mensen wonen vaak in het verpleeghuis. Dus je ziet ook dat je op een afdeling dan niet één iemand hebt met heel ingewikkeld gedrag, maar meerdere mensen die ook nog met elkaar soms interactie hebben, dus dat maakt het allemaal complexer, ja.

Host:

En jouw hoofdstuk in het boek gaat ook over extramurale zorg. Dus eigenlijk meer de zorg thuis. Dat is ook, ja, dit vraagt wat we net bespraken, vraagt een soort van heruitvinding van je beroep als psycholoog, maar dit lijkt me ook een toevoeging die je niet 10 jaar geleden in de schoolbanken meekreeg.

Amy: 

Nee, en tegelijkertijd is het inhoudelijk helemaal niet zo anders dan wat we gewend waren. Het hoofdstuk heet ook: Hetzelfde werk in een andere context, omdat de mensen die we vroeger in het verpleeghuis zagen, ja, die wonen nu nog thuis. Dus moeten wij mee verhuizen, denk ik, naar de thuissituatie. En zeker als je er op tijd bij wil zijn, als iemand probleemgedrag heeft of ontwikkelt, het liefst zou je het willen voorkomen. En wil je al bijvoorbeeld vlak nadat iemand de diagnose heeft gekregen erbij zijn om te kijken van, wat zijn de sterke en de zwakke punten en waar moeten we, kunnen we misschien nu al dingen inbouwen om te voorkomen dat iemand bepaald gedrag gaat ontwikkelen of die overgang naar het verpleeghuis wat beter begeleiden. Dus de dingen die we vroeger binnen de muren deden, die doen we nu, denk ik, buiten de muren voor een groot stuk.

Host:

Ik vind het wel heel leuk dat je dat zegt, want zo had ik dat gelezen. Gedragen, dus ook dat je zegt, we zijn erbij, we zijn er op tijd bij, dus het gedrag, en los, dat zegt iets over de context, maar ook het gedragen in de zin van: je bent met elkaar een bodem. Is dat ook zo bedoeld? Heb ik het goed verstaan?

Henriëtte:

Dat is ook zo bedoeld, dus dat is het mooie aan deze titel, is dat je hem op verschillende manieren kunt uitleggen. Ik denk, weet je, dat “gedragen” is uiteindelijk de overall feeling. Overall gevoel wat we professionals mee willen geven, van nou, als je het nou samen doet, dan kun je het met elkaar dragen, voelt de cliënt, voelen teams, voelen naasten zich ook gedragen door jouw inzet en dus, wat je zegt klopt ook. Het is ook ‘gedragen, het gaat ook over gedrag en het gaat over mensgericht samenwerken rondom dementie.

Host:

Ik vind het een hele mooie brug naar een afsluiting van deze podcast. Want ik denk, en wat ik hoop, wat ik in ieder geval mee heb gemaakt is toen ik dit boek las, is dat ik me al gedragen voelde door jullie, in de zin van dat je ons meeneemt in een onderwerp waarin je elke keer even denkt, als je het nodig hebt, oh ja, ik kijk er even naar, ik kijk er even naar. Het biedt steun, het is op een manier vormgegeven die, ja, menslievend is. Ik dacht dat er ook stond: niet mensgericht maar menslievende zorg. Volgens mij is dat wel wat jullie ook uitstralen. In ieder geval dat boek straalt dat uit. En ook inderdaad wat we net al zeiden, dat je Siem zo helemaal meeneemt in die fotootjes, ook die foto's raken. Het brengt je dichtbij. Het is niet een iemand anders dan jij. Je denkt ook ja, misschien over 60 jaar zit ik daar. Nu maak ik mezelf heel jong in de podcast. Over 40 jaar zit ik daar, en dat vind ik ook helpen, dat mensgericht, dat je denkt: ik kan daar ook zitten. Hoe zou ik behandeld willen worden. En ook naar de professionals: hoe kunnen we dat met elkaar doen. Dus onwijs bedankt voor jullie moeite om hier een boek van te maken, en dat te delen. Het is vrij nieuw. Het is in september van de persen gekomen.

Henriëtte:

Ja, nog niet twee maanden oud. En ja, er zijn al vele exemplaren verkocht.

Host: 

Er zijn er nog?

Henriëtte:

Er zijn nog genoeg beschikbaar, ja. Maar het is nu echt afgelopen, mag ik nog iets over, want je, ik vind jouw afsluiting heel mooi, om dat te zeggen. Het boek brengt je zo dichtbij. En ik denk, weet je, dat is wat we ook willen bereiken met het boek dat het je als mens raakt, en op het moment dat het je als mens kan raken, dan kun je het met elkaar gaan hebben over de waarde die onder deze manier van werken ligt. En ik denk, als we van probleemgedrag naar veel meer waarde gericht werken kunnen, dan denk ik dat we al een mooi begin hebben gemaakt in het voorkomen van gedragsproblemen. In plaats van dat je erbij komt, op het moment dat teams vastlopen.

Amy: 

Dank je wel.

Host:

Ik wens jullie heel veel geluk en goeds met het uitdragen en het delen van deze boodschap. Dank je wel.

Amy/Henriëtte: 

Jij bedankt. Dank je wel.

Wil je meer weten over het boek gedragen of een exemplaar bestellen? Alle informatie over deze aflevering en andere CC podcast vind je in de shownotes en op onze website www.cce.nl/ Podcast. Daar vind je ook meer informatie over de workshop ‘Gedragen’ voor psychologen en orthopedagogen die een leidende en verbindende rol willen spelen in hun organisatie. Dus wil jij meer leren over werken vanuit een overtuigende mensgerichte visie? Schrijf je dan nu in. Dat kan tot 1 juli 2024. Abonneer je op ExpertTales, dan krijg je een seintje als er een nieuwe aflevering online staat. Vind je deze podcast interessant. Laat dan een reactie achter of sterren in jouw favoriete podcast app, dan help je anderen ook deze podcast te vinden.